13. Шанчева куќа
Името ѝ доаѓа од Александра Ѓургинчева — „Шана“, што на месен говор значи убава, елегантна и модерна дама. Најпрво во куќата живеат католици, потоа Ѓургинчеви, кои тргуваат со Солун и Дубровник. Градена е на почетокот на XIX в., а темелите ѝ се на околу три века. Најбогато украсена е главната фасада кон дворот: таа е сосема симетрична, со малтерисани рамки околу отворите и карактеристични отвори во тимпанот, што служат за вентилација и осветлување и го симболизираат сонцето. Купена е во 2009 г. од Стевче Доневски, а поправките се од 2014 и 2021 г. Денес е етнокуќа со три соби за гости, а посетителите можат да видат како се приготвува „к’цана сол“ — месна туристичка атракција.
Кратово · Адреса: ул. „Скопска“ бр. 9 · По договор, куќа за гости (24 часа) · 40 минути. Повеќе за објектот.
14. Сарај
Зградата е во центарот на градот, на левиот брег на Кратовската (Табачка) река, и е изградена за Јашир бег. Од комплексот останал само селамлакот: приземје и кат со многу пространи соби и чардаци. Сопствениците ги најмуваат најдобрите мајстори, веројатно од дебарската школа, кои го спојуваат традиционалниот еркер со европски елементи: француски триаголни тимпани на врвот на куќата. Внатрешноста има дрворезбани тавани (розети), миндери со скапи ткаенини и гостински соби за трговци и дипломати. Под куќата започнува подземен тунел, долг околу 50 м, делумно пристапен за посетителите. Денес во зградата се Музејот на градот Кратово и Домот на културата „Лазар Софијанов“.
Кратово · Адреса: ул. „Ѓуро Салај“, Ајдучка чаршија · По договор, 8:00–16:00 · 30 минути.